خانه / دین و دعوت / شناخت سنن و قوانین حاکم بر هستی و زندگی

شناخت سنن و قوانین حاکم بر هستی و زندگی

نویسنده: مجدی الهلالی

ترجمه: مجتبی دوروزی

همه‌ی رؤسا و پادشاهان بر اساس قوانینی بر مردم حکم می‌رانند که زندگیشان را نظم می‌بخشد و از خلال این قوانین مردم با حقوق و وظایف خود آشنا می‌شوند… کسی که خواهان زندگی در سلامت و آرامش است باید به خوبی این قوانین را بشناسد تا بتواند وظایف خود را به جای آورده و حقوقش را طلب نماید…

این در خصوص آدمیان و در محدوده‌ای کوچک، حال شرایط پادشاه هستی… پروردگار زمین و آسمان چگونه است؟!

و شرایط نسبت به کسی که ظلم کردن را بر خود حرام نموده چگونه است؟ و شرایط نسبت به کسی که به حقّ آسمان‌ها و زمین را برپا داشته چگونه است؟

خداوند می‌فرماید: (‏ وَخَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَلِتُجْزَى کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ وَهُمْ لَا یُظْلَمُونَ ‏) (جاثیه: ۲۲)

«خداوند آسمانها و زمین را به حق آفریده است، تا هر کسی در برابر کارهائی که انجام می‌دهد، سزا و جزا داده شود، و به انسانها هیچ گونه ستمی نگردد.»

برپا داشتن آسمان‌ها و زمین به حقّ یعنی: حرکت دادن آن با نظامی که تغییر نکرده، و تبدیل پذیر نیست و با نام «سنن و قوانین» شناخته می‌شود، خدا می‌فرماید: (فَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِیلاً وَلَن تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِیلاً) (فاطر: ۴۳)

«هرگز دگرگونی و تبدیلی در شیوه رفتار خدا (در معامله با ملّتها) نخواهی یافت، و هرگز نخواهی دید که روش خدا تغییر مسیر و جهت دهد.»

خداوند با قوانینی زندگی بر روی زمین را نظم می‌بخشد که بر همگان جاری است… این قوانین به دو دسته تقسیم می‌شوند: ۱٫ مادی ۲٫ اجتماعی.

قوانین مادی:

قوانین مادی قوانینی هستند که حرکت ماده را در هستی نظم می‌بخشند… مانند گردش شب و روز، چهار فصل، حرکت ماه، هم‌چنین مراحلی را که جنین در رحم مادر طی می‌نماید. خداوند می‌فرماید: (‏ أَلَمْ نَخْلُقکُّم مِّن مَّاء مَّهِینٍ ‏*‏ فَجَعَلْنَاهُ فِی قَرَارٍ مَّکِینٍ ‏*‏ إِلَى قَدَرٍ مَّعْلُومٍ ‏*‏ فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ ‏) (مرسلات: ۲۳-۲۰)

«‏آیا ما شما را از آب حقیر و ناچیزی (به نام منی) نیافریده‌ایم‌؟ ‏‏ و آن را در جایگاهی استوار قرار داده‌ایم (که رحم مادر است و آن اندازه مناسب و جالب و عجیب است که هر انسانی را در شگفتی فرو می‌برد)… ‏‏ تا مدّت زمانی مشخّص (که دوران ماندگاری جنین در شکم پایان می‌گیرد، و روز ولادت فرا می‌رسد)…‏‏ ما توانائی (این کار را) داشته‌ایم (که از نطفه ناچیز و حقیری چنان انسان شریف و کاملی بسازیم) و ما بهترین توانا بوده و هستیم…»

هم‌چنین قوانینی که بر اجزای بدن حاکم است از جمله حرکت منظم مایعات، هورمون‌ها و دستگاه‌های مختلف بدن مانند سیستم ایمنی، تنفس، گوارش، دفع و گردش خون… همه‌ی این‌ها بر اساس نظامی در جریان است که وابسته به میل و رغبت آدمیان نیست. خداوند می‌فرماید: (‏ وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِیهِنَّ) (مؤمنون: ۷۱)

«اگر حق و حقیقت از خواستها و هوسهای ایشان پیروی می‌کرد (و جهان هستی بر طبق تمایلاتشان به گردش می‌افتاد) آسمانها و زمین و همه کسانی که در آنها بسر می‌برند تباه می‌گردیدند (و نظم و نظام کائنات از هم می‌پاشید)…»

این به نسبت قوانین مادّی که حتّی دو نفر را پیدا نمی‌کنی که در مورد وجود آن با هم اختلاف داشته باشند بلکه بسیاری از کفار در بهره‌برداری و استفاده از آن بسیار بیشتر از مسلمانان توانسته‌اند موفّق شوند؛ زیرا برای کشف و بهره‌برداری از این قوانین با پشت‌کار و خستگی‌ناپذیری تلاش می‌نمایند، خداوند زمین را به طور برابر در اختیار جویندگان نهاده است، هر کس که تلاش بیش‌تری نموده و در راه کشف قوانین آن پشت‌کار داشته باشد به گنجینه‌هایی که پروردگارش در آن به امانت نهاده دست می‌یابد. خداوند می‌فرماید: (‏ وَجَعَلَ فِیهَا رَوَاسِیَ مِن فَوْقِهَا وَبَارَکَ فِیهَا وَقَدَّرَ فِیهَا أَقْوَاتَهَا فِی أَرْبَعَهِ أَیَّامٍ سَوَاء لِّلسَّائِلِینَ ‏) (فصلت: ۱۰)

«‏او در زمین بر فراز آن کوههای استواری قرار داد، و خیرات و برکات زیادی در آن آفرید، و موادّ غذائی (مختلف و جوراجور ساکنان) زمین را به اندازه لازم مقدّر و مشخّص کرد. این ها همه (اعمّ از خلق زمین و ایجاد کوه ها و تقدیر اقوات) روی هم در چهار روز کامل به پایان آمد، بدان گونه که نیاز نیازمندان و روزی روزی‌خواهان را برآورده کند (و کمترین کم و زیادی در آن نباشد)…‏»

قوانین اجتماعی:

قوانین اجتماعی قوانینی هستند که زندگی آدمی را نظم بخشیده و سعادت و شقاوتشان از (به‌کارگیری یا عدم به‌کارگیری) این قوانین حاصل می‌شود، این قوانین نیز هم‌چون قوانین مادّی تغییرناپذیرند، و هم‌چنان که بر اجتماعی تطبیق می‌یابد بر فرد نیز تطبیق می‌یابد. شناخت این قوانین برای تحقّق سعادت فرد و پیش‌برد امّت اسلامی از اهمّیّت خاصی برخوردار است.

با توجّه به نقش مهمّی که این قوانین در زندگی دارند قرآن به فراوانی از آن‌ها یاد کرده و نمونه‌های اجرایی بسیاری از آن‌ها بیان می‌دارد.

از جمله این قوانین:

دگرگونی در نعمت‌ها و از دست دادن آن‌هاست خداوند می‌فرماید: (‏ ذَلِکَ بِأَنَّ اللّهَ لَمْ یَکُ مُغَیِّراً نِّعْمَهً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ) (انفال: ۵۳)

«این بدان خاطر است که خداوند هیچ نعمتی را که به گروهی داده است تغییر نمی‌دهد مگر این که آنان حال خود را تغییر دهند ( و دیگر شایستگی نعمت خدا را نداشته باشند و بلکه سزاوار نقمت گردند )…»

-ابقا (و افزایش) نعمت: (وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکُمْ لَئِن شَکَرْتُمْ لأَزِیدَنَّکُمْ) (ابراهیم: ۷)

«و (ای بنی‌اسرائیل! به یاد آورید) آن زمان را که پروردگارتان مؤکّدانه اعلام کرد که اگر (از نعمتهای خدادادی، به وسیله ثبات بر ایمان و تلاش در عبادت) سپاسگزاری کردید، هر آینه (نعمتهای خود را) برایتان افزایش می‌دهم»

قوانین یاری: (إِنْ تَنْصُرُوا  اللهَ یَنْصُرُکُمْ و یُثَبِّت اَقْدَامَکُمْ) (محمّد: ۷)

«اگر (دین) خدا را یاری کنید خدا شما را یاری می‌کند (و بر دشمنانتان پیروز می‌گرداند) و گام‌هایتان را استوار می‌دارد (و کار و بارتان را استقرار می‌بخشد).»

-دچار بلاشدن آدمیان: (‏ وَمَا أَصَابَکُم مِّن مُّصِیبَهٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَیَعْفُو عَن کَثِیرٍ ‏) (شوری: ۳۰)

«‏آن‌چه از مصائب و بلا به شما می‌رسد، به خاطر کارهائی است که خود کرده‌اید. تازه خداوند از بسیاری (از کارهای شما) گذشت می‌کند (که شما از آنها توبه نموده‌اید و یا با کارهای نیک آنها را از نامه اعمال زدوده و پاک کرده‌اید).»

-عقوبت ظلم: (ذَْلِکَ جَزَیْنَاهُمْ بِبَغْیِهِمْ وَ إِنَّا لَصَادِقُونَ) (انعام: ۱۴۶)

«این هم پادافره ایشان در برابر ستم‌گریشان بود که بدانان دادیم (تا از غوطه‌ور شدن در گناهان و پیروی از شهوات خویشتن را به دور دارند) و ما (در همه‌ی اخبارمان و از جمله این خبر) راست گوییم.»

-قوانین رفاه و آسایش: (‏ فَأَمَّا مَن أَعْطَى وَاتَّقَى ‏*‏ وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى ‏* ‏ فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرَى ‏) (لیل: ۷-۵)

«‏کسی که (در راه خدا دارائی خود را) بذل و بخشش کند، و پرهیزگاری پیشه سازد (و از آفریدگار خویش بهراسد)… ‏ و به پاداش خوب (خدا در این سرا، و خوبتر خدا در آن سرا) ایمان و باور داشته باشد… ‏ (مشکلات و موانع را برای او آسان می‌سازیم و در کار خیر توفیقش می‌دهیم و) او را آماده رفاه و آسایش می‌نمائیم…‏»

-قوانین سختی و مشقت: (‏ وَأَمَّا مَن بَخِلَ وَاسْتَغْنَى ‏*‏ وَکَذَّبَ بِالْحُسْنَى ‏*‏ فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ‏) (لیل: ۱۰-۸)

«‏و امّا کسی که تنگ‌چشمی بکند (و به بذل و بخشش دارائی در راه خدا دست نیازد) و خود را بی‌نیاز (از خدا و توفیق و پاداش دنیوی و اخروی الهی) بداند… ‏ و به پاداش خوب (خدا در این سرا، و خوبتر خدا در آن سرا) ایمان و باور نداشته باشد… ‏ او را آماده برای سختی و مشقّت (و زندگی بس مشکل و ناگوار دوزخ) می‌سازیم.‏»

و دیگر قوانینی که در این کتاب روشنگر وجود دارد: (مَا فَرَّطْنَا فِی الْکِتَابِ مِنْ شَیْءٍ) (انعام: ۳۸)

«در کتاب (کاینات) هیچ چیز را فروگذار نکرده‌ایم (و همه‌چیز را ضبط و به همه چیز پرداخته‌ایم. بگذار تکذیب‌کنندگان هر چه می‌خواهند بکنند)».

شروع از بنده:

کسی که در قوانین اجتماعی نظر بیفکند متوجّه می‌شود که یک تقسیم‌بندی دوطرفه شکل گرفته و شروع آن زمانی است که فرد خواهان آن باشد این حالت هم‌چون معادلات ریاضی است که کامل شدن طرف اوّل سبب تحقّق طرف بعدی می‌شود… در نتیجه هدایت و گمراهی، سعادت و بدبختی، موفّقیّت و عدم موفّقیّت، امید و ناامیدی، پیروزی و شکست… همه‌ی این‌ها زمانی رخ می‌دهد که آدمی خود خواهان آن باشد؛ زیرا خداوند عزّ و جلّ به کسی ظلم نمی‌کند: (‏ ذَلِکَ بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیکُمْ وَأَنَّ اللّهَ لَیْسَ بِظَلاَّمٍ لِّلْعَبِیدِ ‏) (آل عمران: ۱۸۲)

«‏این (عذاب آتش سوزان) به خاطر چیزی است که دستهای خودتان (مرتکب آن گشته است و برایتان با انجام اعمال ناشایست) پیشاپیش فرستاده است، و خداوند به بندگان (هرگز کمترین) ستمی روا نمی‌دارد.‏»

هم‌چنین به اندازه‌ی پایداری و تقوای شخص، خداوند او را از ارتکاب گناهان مصون داشته و مورد اکرام و احترام قرار می‌دهد: (‏ ذَلِکَ هُدَى اللّهِ یَهْدِی بِهِ مَن یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَلَوْ أَشْرَکُواْ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا کَانُواْ یَعْمَلُونَ ‏) (انعام: ۸۸)

«‏این (توفیق بزرگی که چنین شایستگان و برگزیدگانی بدان نائل آمدند) توفیق خدائی است و خداوند هر کس از بندگانش را بخواهد بدان نائل می‌سازد. اگر (این چنین شایستگانی-چه رسد به دیگران‌-) شرک می‌ورزیدند، هر آنچه می‌کردند هدر می‌رفت (و اعمال خیرشان ضائع می‌شد و خرمن طاعتشان به آتش شرک می‌سوخت).‏»

این‌ها قوانینی است که بر همه‌ی افراد و جوامع تطبیق می‌یابد، خداوند می‌فرماید: (‏ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْکَافِرِینَ أَوْلِیَاء مِن دُونِ الْمُؤْمِنِینَ أَتُرِیدُونَ أَن تَجْعَلُواْ لِلّهِ عَلَیْکُمْ سُلْطَاناً مُّبِیناً ‏) (نسا: ۱۴۴)

«‏ای کسانی که ایمان آورده‌اید! کافران را به جای مؤمنان به دوستی نگیرید. مگر می‌خواهید حجّت و برهان آشکاری علیه خود به دست خدا دهید (بر این که شما هم جزو منافقانید؟).‏»

این آیه چنین به مؤمنین می‌گوید: هنگامی که شما کافران را به عنوان دوست و سرپرست خود برمی‌گزینید اجرای سنّت‌های خدا را بر خود واجب می‌کنید… از این روی برای ما واضح و روشن می‌گردد که درک و فهم سنّت و قوانینی که خداوند بر جهان هستی حاکم نموده و به کارگیری آن در واقعیتی که در آن به سر می‌بریم گزینه‌ی بی‌بدیلی است برای همه‌ی کسانی که خواهان زندگی توأم با سعادت و امنیّت برای خود در دنیا و آخرت هستند، هم‌چنین برای کسانی که خواهان عزّت و سربلندی برای امّتشان می‌باشند.

قرآن قانون زندگی:

چون قرآن کتاب هدایت است لذا درمورد سنّت‌ها و قوانینی که حاکم بر زندگی است بسیار سخن‌گفته، بخصوص قوانین اجتماعی؛ زیرا سعادت انسان‌ها درگرو اجرای این قوانین است. خداوند می‌فرماید: (فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَایَ فَلَا یَضِلُّ وَلَا یَشْقَى*وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِکْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَهً ضَنکاً) (طه:۱۲۴-۱۲۳)

«هرکه از هدایت و رهنمودم پیروی کند، گمراه و بدبخت نخواهد شد. و هرکه از یاد من روی بگرداند (و از احکام کتابهای آسمانی دوری گزیند)، زندگی تنگ (و سخت و گرفته‌ای) خواهد داشت‌؛  (چون نه به قسمت و نصیب خدادادی قانع خواهد شد، و نه تسلیم قضا و قدر الهی خواهد گشت)»

قرآن به همین حد اکتفا نکرده بلکه برای افزایش یقین مردم به این قوانین نمونه‌های اجرایی بسیاری در خصوص این قوانین بیان داشته است (به عنوان نمونه) می‌فرماید: (‏ ذَلِکَ بِأَنَّ اللّهَ لَمْ یَکُ مُغَیِّراً نِّعْمَهً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَأَنَّ اللّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ ‏*‏ کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ کَذَّبُواْ بآیَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَکْنَاهُم بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَونَ وَکُلٌّ کَانُواْ ظَالِمِینَ ‏) (انفال: ۵۴-۵۳)

«‏این بدان خاطر است که خداوند هیچ نعمتی را که به گروهی داده است تغییر نمی‌دهد مگر این که آنان حال خود را تغییر دهند (و دیگر شایستگی نعمت خدا را نداشته باشند و بلکه سزاوار نقمت گردند) و بیگمان خداوند شنوای (اقوال و) آگاه (از افعال مردمان) است. ‏‏ (اینان رفتار و کردار زشتی دارند و در انکار آیات و تکذیب رسالت پیغمبران خدا، کاروبارشان) همچون کاروبار قوم فرعون و کسانی است (از قبیل قوم نوح و عاد و ثمود) که پیش از ایشان می‌زیستند و آیات پروردگار خود را تکذیب می‌کردند، پس ما ایشان را به سبب گناهانشان (با صاعقه‌های جانگداز و بادهای خانمان برانداز و چیزهای دیگر) نابود کردیم، و قوم فرعون را در آب غرق نمودیم، و همه (این فرقه‌ها به خود) ستم کردند (چرا که خویشتن را در معرض عذاب الهی قرار دادند و سعادت سرمدی را به شقاوت ابدی تبدیل کردند).‏»

هم‌چنین قرآن برای ما مشخّص نموده که هر کدام از این سنن و قوانین جهت اجرا، زمان مشخصّی دارند خداوند به خاطر عجله دیگران، عجله نمی‌کند، خداوند می‌فرماید: (‏ وَلَوْلَا کَلِمَهٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّکَ لَکَانَ لِزَاماً وَأَجَلٌ مُسَمًّى ‏) (طه: ۱۲۹)

«‏اگر وعده پروردگارت قبلاً بر این نمی‌رفت (که عذاب و هلاک گناهکاران را به تأخیر بیندازد) و ملاحظه زمان مقرّر (یعنی قیامت) نبود (عذاب خدا هم اینک در دنیا) دامنگیر (کافران و فاسقان معاصر، بسان کافران و فاسقان پیش) می‌شد.»

نمونه‌ای از هدایت‌های قرآنی در این مورد، این است: شناساندن چگونگی تغییر قوانین و جلوگیری از اجرای آن‌ها به مردم: (‏ فَلَوْلاَ کَانَتْ قَرْیَهٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِیمَانُهَا إِلاَّ قَوْمَ یُونُسَ لَمَّا آمَنُواْ کَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الخِزْیِ فِی الْحَیَاهَ الدُّنْیَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِینٍ ‏)(یونس: ۹۸)

«هیچ قوم و ملّتی (که در شهرها در گذشته زندگی می‌کرده‌اند به طور دسته‌جمعی در برابر پیغمبران الهی‌ به موقع) ایمان نیاورده‌اند تا ایمانشان بر ایشان سودمند باشد ، مگر قوم یونس که چون ایمان آوردند، عذاب خوارکننده را در دنیا از آنان به دور داشتیم و ایشان را تا مدّت زمانی (که خواسته‌ایم بمانند، از زندگی) برخوردار کردیم.»

هنگامی که قوم یونس (ع) به ناله و زاری در برابر خدا و بازگشت به سوی او شتافتند، خداوند نیز از اجرای عذابی که آنان را در بر گرفته بود، جلوگیری نمود.

منبع: اصلاح وب

درباره ی مجتبی دوروزی

همچنین ببینید

تأمین آزادی دینی یا تحمیل دین؟!

نویسنده: جلیل بهرامی نیا جمع بندی احکام و اهداف جهاد در اسلام در اسلام و …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *