شناخت هستی

نویسنده: مجدی الهلالی
ترجمه: مجتبی دوروزی

مادر این هستی به تنهایی زندگی نمی‌کنیم بلکه موجودات بسیار دیگری نیز در این وجود با ما مشترکند… دسته‌ای از آن‌ها را می‌بینیم و گروهی از دید ما غایبند، قرآن کریم این مخلوقات را به ما می‌شناساند؛ هم‌چنین نسبته ارتباط میان ما و آن‌ها و چگونگی تعامل ما با هم را بیان داشته است.

به طور مثال آیات ما را از وجود فرشته‌ها مطّلع نموده‌اند و این‌که دسته‌ای از آن‌ها نگاهبان هستند، و گروهی کارهای بندگان را ثبت و ضبط می‌کنند و گروهی در حال گردشند و عدّه‌ای عرش را حمل می‌کنند… خداوند می‌فرماید: (وَ اِنَّ عَلَیْکُمْ لَحَافِظِینَ کَرَاماً کَاتِبِینَ) (انفطار: ۱۱-۱۰)

«بدون شک نگاهبانانی بر شما گمارده شده‌اند نگهبانانی که (در پیشگاه پروردگار مقرّب و) محترم هستند و پیوسته (اعمال شما را) می‌نویسند.»

هم‌چنین گروه دیگری از موجوداتی را که نمی‌بینیم: جنّیان هستند، قرآن به ما خبر داده که جنّیان نیز هم‌چون ما مکلّف (به اجرای فرامین الهی) هستند: (وَ مَا خَلَقْتُ الجِنَّ اِلاَّ لِیَعْبُدُونَ) (ذاریات: ۵۶)

«من پری‌ها و انسان‌ها را جز برای پرستش خود نیافریده‌ام.»

هستی رام و مطیع

این در خصوص عالم غیب، امّا در همین هستی ما بسیاری از آفریده‌ها را مشاهده می‌کنیم، علّت آفرینش آن‌ها چیست و وظیفه‌ی آن‌ها چه می‌باشد؟!

قرآن برای ما بیان داشته که همگی آفریده‌های روی زمین به خاطر ما آفریده شده‌اند. خداوند می‌فرماید: (هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَکُم مَا فِی الاَرْضِ جَمِیعاً) (بقره: ۲۹)

«خدا آن کسی است که همه‌ی موجودات و پدیده‌های روی زمین را برای شما آفرید.»

خداوند زمین و هر آن‌چه در آن است را رام و مطیع ما نموده، آنان نیز سرپیچی ننموده و اجازه می‌دهند تا آنان را به کار گیریم… آب، تشنگی را رفع نموده و آتش را فرو می‌نشاند و مایه‌ی زندگی است؛ آتش، تولید گرما، نور و شعله می‌نماید، گیاهان میوه‌های گوناگون به بار آورده هم‌چنین روح شادابی و سرزندگی در ما می‌دمند و بر سرمان سایه می‌گسترند، معادن نیز با ما نهایت همکاری را دارند… چهارپایان در اختیار هستند تا بر آن‌ها سوار شده و از گوشت‌شان بخوریم و از شیرشان بنوشیم… و هر آن‌چه در بدن آدمی است از گوشت‌شان بخوریم و از شیرشان بنوشیم… و هر آن‌چه در بدن آدمی است از جمله عضلات، دستگاه‌ها، غدد و کلیه فعالیت‌های حیاتی همگی مطیع و فرمان‌بردار آدمیند.

شب و روز، ماه و خورشید و هر آن‌چه در زمین است به خاطر ما در تلاشند… همه‌ی این‌ها بدین خاطر است تا ما فرصت کافی برای انجام مسئولیتی که به خاطرش آفریده شده‌ایم را داشته باشیم، خداوند می‌فرماید: (‏اللَّهُ الَّذِی سخَّرَ لَکُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِی الْفُلْکُ فِیهِ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ *‏ وَ سَخَّرَ لَکُم مَّا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً مِّنْهُ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیاتٍ لَّقَوْمٍ یتَفَکَّرُونَ) (جاثیه): (۱۳-۱۲)

«‏خداوند همان کسی است که دریا را رام شما کرده است، تا کشتیها برابر فرمان و اجازه او (که به ماده کشتیها و خود آبها و دیگر عوامل طبیعی داده است) در دریا روان شوند و شما انسانها بتوانید از فضل خدا بهره گیرید، و شاید سپاسگزار گردید (و شکر نعمتهای بیکران یزدان را به جای آورید). ‏‏ و آنچه که در آسمانها و آنچه که در زمین است همه را از ناحیه خود، مسخّر شما ساخته است. قطعاً در این (تسخیر موجودات مختلف و به گردش و چرخش درآوردن چرخه حیات به نفع انسانها) نشانه‌های مهمّی (بر قدرت و مهربانی خدا در حق آدمیزادگان) است، برای کسانی که می‌اندیشند (و اندیشمندانه به اشیاء دور و بر و به خود زندگی می‌نگرند).»

خداوند در این جهان در اختیار ماست بسیاری از آثار اسما و صفاتش را گنجانده تا راهی به سوی معرفت او باشند و ما را فراخوانده تا به گردش در زمین بپردازیم و در آفریده‌هایش بیندیشیم و اسرارش را دریابیم تا شناختمان نسبت به او فزونی یابد خداوند می‌فرماید: (‏إِنَّ فِی السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآیاتٍ لِّلْمُؤْمِنِینَ*وَفِی خَلْقِکُمْ وَمَا یبُثُّ مِن دَابَّهٍ آیاتٌ لِّقَوْمٍ یوقِنُونَ ‏*‏ وَاخْتِلَافِ اللَّیلِ وَالنَّهَارِ وَمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن رِّزْقٍ فَأَحْیا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَتَصْرِیفِ الرِّیاحِ آیاتٌ لِّقَوْمٍ یعْقِلُونَ) (جاثیه: ۵-۳)

«‏بدون شکّ در آسمانها و زمین دلائل و نشانه‌های فراوانی (بر وجود خدا) است برای مؤمنان… ‏ همچنین در آفرینش شما (بدین صورت زیبا و آراسته، و دستگاههای داخلی پیچیده و اسرارانگیز: رشته‌های ارتباطی سلسله اعصاب، رگها و مویرگها، مغز، سلولها، گردش خون، خصال و صفات‌ویژه، و تنوّع خلقت و فطرت ظاهری و باطنی هر یک از افراد بشر) و نیز در آفرینش جنبندگانی که خداوند در سراسر زمین پراکنده می‌سازد (از موجودات ذرّه‌بینی گرفته تا حیوانات غول‌پیکر، با ویژگیهای گوناگون و ساختارهای جوراجور و الوان و اشکال رنگارنگ) نشانه‌های بزرگ و دلائل قوی (برای پی بردن به خدا و خالق یکتا) است برای آنان که اهل یقین هستند… ‏همچنین در دگرگونی شب و روز (از لحاظ تغییر رنگ و کوتاهی و درازی و فعل و انفعالاتی که در هر یک انجام می‌پذیرد) و در چیزهائی که خدا از آسمان فرو می‌فرستد و (سبب) رزق و روزی هستند (همچون باران و نور و اشعّه‌های گوناگون) و خدا به وسیله آنها زمین را بعد از مرگش حیات می‌بخشد، و نیز در وزش بادها (و بالطبع دگرگونی هوا) نشانه‌های بزرگی و دلائل سترگی است (بر وجود خدا و خالق یکتا) برای آنان که به تعقّل می‌پردازند و اهل عقل و درایت هستند.»

این جهان آماده است تا آن را رمزگشایی نماییم و اسرارش را کشف کنیم… صدها گونه از پرندگانی را که خداوند آفریده در جستجوی کسانی هستند که اسرارشان را هویدا ساخته و از لابه‌لای آن پی به وجود خداوند خالق آفریننده ببرند، خداوند این درختان گوناگون و هستی پررمز و راز را بیهوده و پوچ نیافریده است: (‏وَکَأَین مِّن آیهٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ یمُرُّونَ عَلَیهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ) (یوسف: ۱۰۵)

«‏و چه بسیار دلائل و نشانه‌های (دالّ بر وجود خدا) در آسمانها و زمین وجود دارد که آنان (کورکورانه) از کنارشان می‌گذرند و از پذیرش آنها روی می‌گردانند…»

قرآن در جاهای بسیاری ما را تشویق می‌کند که در نشانه‌های خداوند در هستی نظر بیفکنیم و پیام‌هایی را که برای ما دارند درک کنیم: (قُلِ انْظُرُوا مَاذَا فِی السَّمـَْوَاتِ وَ الاَرْضِ) (یونس: ۱۰۱)

«بگو بنگرید و (چشم برون و درون را باز کنید و ببینید) در آسمان‌ها و زمین چه چیزهایی است؟!»

هستی عابد: هم‌چنان که آفریده‌ها مطیع ما بوده و پیام‌هایی را برای ما دارند، هم‌چنین با ما در پرستش و عبودیّت خداوند مشترکند، خدا را تسبیح گفته و سجده گذار اویند: (أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یسْجُدُ لَهُ مَن فِی السَّمَاوَاتِ وَمَن فِی الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَکَثِیرٌ مِّنَ النَّاسِ وَکَثِیرٌ حَقَّ عَلَیهِ الْعَذَابُ) (حج: ۱۸)

«آیا ندیده‌ای و ندانسته‌ای که تمام کسانی که در آسمان‌ها بوده و همه‌ی کسانی که در زمین هستند و خورشید و ماه و ستاره‌ها و کوه‌ها و درختان و جانوران و بسیاری از مردمان برای خدا سجده می‌برند (و به تسبیح و تقدیس او مشغول و سرگرمند!) و بسیاری از مردمان هم (غافل بوده و برای خدا سجده نمی‌برند و) و عذاب ایشان حتمی است.»

همگی تسبیح گوی خدایند: (‏یسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ الْمَلِکِ الْقُدُّوسِ الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ) (جمعه: ۱)

«‏آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، به تسبیح و تقدیس خدا مشغول است. خدائی که مالک و حاکم (کل جهان) است، از هر نقص و عیبی مبرا و منزّه است، و چیره کار بجا است…»

این هستی در برابر محرمات خدا غیرتمند بوده و هر که محرمات را زیر پا نهد به خشم می‌آید: (‏وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَداً ‏*‏ لَقَدْ جِئْتُمْ شَیئاً إِدّاً ‏*‏ تَکَادُ السَّمَاوَاتُ یتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدّاً*‏ أَن دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَداً) (مریم: ۹۱-۸۸)

«‏(یهودیان و مسیحیان و مشرکان) می‌گویند: خداوند مهربان فرزندی برای خود برگرفته است! ‏…‏واقعاً چیز بسیار زشت و زننده‌ای را می‌گوئید… ‏نزدیک است آسمانها به خاطر این سخن از هم متلاشی گردد، و زمین بشکافد، و کوهها به شدّت درهم فرو ریزد!… از این که به خداوند مهربان، فرزندی نسبت می‌دهند…»

این پیوندهای گوناگونی که با هستی وجود دارد، فقط زمانی می‌توانیم معانی آن‌ها را دریافته‌ و مدلول‌هایشان را تحقّق بخشیم که قرآن را (بافهم) تلاوت نماییم… شاید آن‌چه این سخن را تأیید می‌کند، سخن پیامبر (ص) به هنگام نزول این آیه است: (‏إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّیلِ وَالنَّهَارِ لـآیاتٍ لِّأُوْلِی الألْبَابِ‏) (آل عمران: ۱۹۰)

«‏مسلّماً در آفرینش (عجیب و غریب و منظّم و مرتّب) آسمانها و زمین، و آمد و رفت (پیاپی، و تاریکی و روشنی، و کوتاهی و درازی) شب و روز، نشانه‌ها و دلائلی (آشکار برای شناخت آفریدگار و کمال و دانش و قدرت او) برای خردمندان است…‏»

اصلاح وب

درباره ی مجتبی دوروزی

همچنین ببینید

تأمین آزادی دینی یا تحمیل دین؟!

نویسنده: جلیل بهرامی نیا جمع بندی احکام و اهداف جهاد در اسلام در اسلام و …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *