خانه / مقالات / عقیده / عصمت پیامبران علیهم السلام

عصمت پیامبران علیهم السلام

تعریف لغوی و اصطلاحی عصمت:
معصوم از ماده‌ی «عصمة» به معنای منع است. (تهذیب اللغة: 2/54). قرطبی می‌گوید: عصمت را از آن جهت عصمت گویند كه از ارتكاب معصیت باز می‌دارد. (تفسیر قرطبی: 9/184). و در اصطلاح عبارت‌ است از محفوظ و مصون داشتن اللّٰه پیامبرانش را از نقایص و اختصاص دادن آن‌ها به كمالات نفسی و نصرت و ثبات در امور و فرو فرستادن سكینه. (فتح الباری: 11/501). و یا: عصمت ملكه‌ای الهی است كه انسان را از انجام دادن معصیت و تمایل به آن با وجود توانایی بر آن، باز می‌دارد. (نگا: التعریفات: 150؛ المعجم الوسیط: 605؛ المواقف: 366).

عصمت انبیا علیهم السلام از دیدگاه اهل‌سنت:
از نظر اهل سنت انبیاء از گناهای كبیره مطلقاً (چه به صورت عمدی و چه به صورت سهوی) معصوم‌اند. و نسبت به گناهان صغیره دو نظریه وجود دارد. برخی می‌گویند كه انبیاء از صغایر معصوم نیستند مطلقاً (چه به صورت عمدی و چه به صورت سهوی) و این است مسلك ابن جریر (جامع البیان: 12/191، 13/1، 16/224) و ابن قتیبه (تأویل مشكل القرآن: 402) و ابن تیمیه (10/292ـ293) و ابن فُورك (نگا: الفصل: 4/2) و جوینی (نگا: شرح المقاصد: 5/51).

و نظریه دوم این كه از صغایر به صورت عمدی معصوم‌اند نه سهوی. بزدوی می‌گوید: اهل سنت و جماعت می‌گویند: همانا انبیاء و رسل از گناهان كبیره و از صغیره به صورت عمدی معصوم‌اند، اما از زلات (لغزش‌ها) معصوم نیستند؛ یعنی: از گناهانی كه به صورت خطا و نسیان از آن‌ها واقع شده‌اند. (اصول الدین: 167). امام ابوحنیفه می‌گوید: انبیاء علیهم السلام از صغایر و كبایر و كفر و قبایح پاك‌اند و از آن‌ها لغزش و خطاهایی واقع شده است. (الفقه الاكبر: 303؛ به نقل از: اصول الدین عند الامام ابی حنیفه؛ دكتر محمد بن عبدالرحمن الخمیس: 484ـ480).

علّامه قاضی ثناء اللّٰه مظهری رحمه الله می‌نویسند: «عصمت خاصه‌ی انبیاست؛ در اولیا گفتن، كفر است.» (ارشاد الطالبین: 19).

دلیل بر عصمت پیامبر صلى الله علیه وسلم در گفتار و تبلیغ دین:
﴿وَمَا یَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى ٭ إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَى﴾ [النجم: 3، 4]؛ «و از روی هوا و هوس سخن نمی‌گوید: نیست قرآن مگر وحی‌ای كه به سوی او فرستاده می‌شود.»
﴿وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِیلِ ٭ لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْیَمِینِ ٭ ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِینَ﴾ [الحاقة: 44-46]؛ «و اگر پیغمبر پاره‌ای از سخنان را به دروغ بر ما می‌بست، به یقین او را با قدرت مؤاخذه می‌كردیم. سپس رگ دلش را قطع می‌كردیم.»
پیامبر صلى الله علیه وسلم می‌فرمایند: «مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَقَدْ وُكِّلَ بِهِ قَرِینُهُ مِنَ الْجِنِّ.» قَالُوا وَإِیَّاكَ یَا رَسُولَ اللّٰهِ؟ قَالَ: «وَإِیَّایَ إِلَّا أَنَّ اللّٰهَ أَعَانَنِی عَلَیْهِ فَأَسْلَمَ فَلاَ یَأْمُرُنِی إِلاَّ بِخَیْرٍ»؛ «نیست هیچ یك از شما مگر آن‌كه گماشته شده است بر وی قرین و مصاحب او از جنیان. صحابه گفتند: برای شما هم؟ فرمود: و مرا نیز قرینی از جن هست؛ لیكن خدای تعالى مرا یاری داده و بر او غالب گردانده است، پس مسلمان شد و مرا جز به نیكی و طاعت امر نمی‌كند.» صحیح مسلم (2814).

دلیل بر عصمت پیامبران در كردار:
خداوند سبحانه وتعالى می‌فرماید: ﴿لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِی رَسُولِ اللّٰهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾ [الأحزاب: 21]؛ «به راستی برای شما در زندگی پیامبر خدا سرمشقی نیكوست.» ﴿وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَیْنَا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِیتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِینَ﴾ [الأنبیاء: 73]؛ «و آنان را پیشوایانی قرار دادیم كه به فرمان ما هدایت می‌كردند و انجام دادن كارهای نیك و برپا داشتن نماز و دادنِ زكات را به آن‌ها وحی كردیم و تنها عبادت كنندگان ما بودند.» و اگر انبیا علیهم السلام اسیر هوا و شهوت می‌بودند، حق تعالى بر بندگان خود متابعت از آن‌ها را فرض نمی‌كرد و به پیامبر صلى الله علیه وسلم كه زبده‌ی خلایق است، نمی‌فرمود: ﴿أُولَئِكَ الَّذِینَ هَدَى اللّٰهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهِ﴾ [الأنعام: 90]؛ «این جماعت انبیا كسانی هستند كه اللّٰه آن‌ها را هدایت كرده، پس به روش آن‌ها اقتدا كن.» و نمی‌فرمود: ﴿قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِی إِبْرَاهِیمَ﴾ [الممتحنة: 4]؛ «به یقین برای شما در سیره‌ی ابراهیم سرمشق نیكویی است.» و اگر معصیت كبیره می‌ورزیدند، مردم از آن‌ها به طور كلّی متنفر می‌شدند و گناه آن‌ها را برای ایمان نیاوردن خود بهانه قرار می‌دادند و امر نصیحت و ارشاد آن‌ها مؤثر نمی‌افتاد. و اگر پیامبران مرتكب گناهان كبیره می‌شدند، پس امت هم به تبیعیت از آن‌ها، گناه كبیره انجام می‌دادند و نزد خدا معذور قرار می‌گرفتند؛ چون خود اللّٰه به آن‌ها گفته كه از رسول تبعیت كنید. حال آن‌كه هدف از ارسال رسل إتمام حجّت است تا برای كسی عذری نماند؛ ﴿رُسُلًا مُبَشِّرِینَ وَمُنْذِرِینَ لِئَلَّا یَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللّٰهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ﴾ [نساء: 165]؛ «فرستادیم پیامبرانی مژده دهنده و بیم كننده تا مردم را بعد از فرستادن پیامبران بر خدا حجتی نباشد.»
نویسنده: عبدالحكیم سیدزاده

درباره ی محمد امین ریگی

مروح کن دل و جان را دل تنگ پریشان را، گلستان ساز زندان را بر این ارواح زندانی

همچنین ببینید

عصمت پیامبران علیهم السلام

نویسنده: عبدالحکیم سیدزاده تعریف لغوی و اصطلاحی عصمت: معصوم از ماده‌ی «عصمه» به معنای منع …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *