خانه / ادبيات فارسي / متن ادبي / مشورت کردن در کار‌ها با دانایان و پیران

مشورت کردن در کار‌ها با دانایان و پیران

نویسنده: عبدالستار حسین بر

اشاره: کتاب سیاست‌نامه از مهم‌ترین اثار ادبی زبان فارسی در دوره‌ی سلجوقی تألیف ابو علی حسن بن علی بن اسحاق طوسی ملقّب به نظام الملک (۴۰۸-۴۸۵ق) وزیر نامدار ملکشاه سلجوقی است. این کتاب در باب «شیوه‌ی مُلک داری و تدبیر امور دینی و دنیایی» تألیف و در پنجاه فصل تدوین شده است. مؤلف در ابتدای هر فصل مطالبی مبنی بر نصیحت و اندرز و راهنمایی شاهان می‌آورد و حکایت‌هایی به عنوان شاهد ذکر می‌کند که اغلب جنبـﮥ تاریخی دارد. اگر چه منظور نویسنده جمع آوری اطلاعات تاریخی نیست، لیکن آنجه درباره‌ی تشکیلات سیاسی و درباره‌ی ایران قبل از مغول ذکر می‌کند، بسیار مفید است. سیاست نامه به نثری بسیار روان و ساده نوشته شده و اغلب عبارت‌هایش از لغایت نامأنوس خالی است. در اینجا مطلبی را که در مورد مشورت نمودن و اهمیت آن است، را می‌آوریم.

مشورت کردن در کار‌ها از قوی‌ رأی‌ای مرد باشد و از تمامی عقل و پیش بینی، چه هر کسی را دانشی باشد و هر یکی چیزی داند؛ یکی بیشتر داند و یکی کمتر، و یکی دانستنی داند و هرگز کار نبسته و نه آزموده و یکی هم دانش داند و هم کار بسته و تجربه‌ها کرده.

مثل این چنان باشد که یکی معالجت دردی و علتی از کتاب طب خوانده باشد و نام آن دارو‌ها همه به یاد دارد و بس. و یکی نام همه دارو‌ها و معالجت آن علت کرده باشد و بار‌ها تجربت کرده، هرگز این با آن برابر نباشد.

هم‌چنین یکی باشد که سفر‌ها بسیار کرده باشد و جهان بیشتر دیده و سرد و گرم بیشتر چشیده و در میان کار‌ها بوده، با آن کس برابر نتوان کرد این کس را که هرگز سفر نکرده باشد و ولایت‌ها ندیده و در میان کار‌ها نبوده و یا میانه حال باشد. این معنی را گفته‌اند که «تدبیر همه با دانایان و پیران و جهان‌دیدگان باید کرد». و نیز یکی را خاطری تیز‌تر باشد و در کار‌ها زود‌تر تواند دید و یکی کند فهم‌تر باشد و دانایان گفته‌اند که: «تدبیر یک تنه چون زور یک مرده باشد و تدبیر دو تنه چون زور دو مرده و تدبیر ده تنه چون زور ده مرده باشد.» و در حالی نیروی ده مرده بیشتر و قوی‌تر از نیروی یک مرده باشد؛ هم‌چنین تدبیر ده کس قوی‌تر از تدبیر دو کس باشد، یا سه کس، یا پنج کس. و همه‌ی جهانیان متفق‌اند که از آدمیان هیچ کس دانا‌تر از پیغامبر ما محمد مصطفى علیه الصلوه والتحیه نبوده است، همه دانش که او را بود، – از پس هم‌چنان بدیدی که از پیش؛ و آسمان‌ها و زمین‌ها و بهشت و دوزخ و لوح و قلم و عرش و کرسی و آن‌چه در این هر دو میان است، بر او عرضه کردند و جبرئیل علیه السلام هر زمان همی آمد و وحی همی آورد و از بوده و نابوده خبر همی‌ داد – با چندین فضیلت و معجزات که او را بود، ایزد تعالى او را همی فرماید: وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ [آل عمران: ۱۵۹].

 [ترجمه:] یا محمد چون کاری خواهی کرد و یا مهمی ترا پیش آید، با یاران خویش تدبیر کن.

او را مشورت همی فرماید کردن؛ چون او بی‌نیاز نبود از تدبیر و مشورت، بباید دانستن که هیچ آفریده‌ بی‌نیاز نتواند بود. (سیر الملوک (سیاست نامه)، صص ۱۲۴-۱۲۳.)

درباره ی عبدالستار حسین بر

مدرس مدرسه دینی عین العلوم گشت عضو مجلس علمی عین العلوم گشت مدیر سابق پایگاه اطلاع رسانی سنت آنلاین نویسنده مترجم

همچنین ببینید

عنکبوتی که توری نازک می‌بافد…

نویسنده: صدیق قطبی نخ و سوزن را برداری و انگاری که مشغول عظیم‌ترین کار عالَمی، …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *