خانه / مقالات / حدیث و اصول حدیث / نقل حدیث دروغین
tabyeen.com
tabyeen.com

نقل حدیث دروغین

نویسنده: دکتر صلاح الدین جوهری

الحمد لله رب العالمین والصلاه والسلام على أشرف الأنبیاء وسید المرسلین، أما بعد:

علمای امت اسلامی در نقل احادیث ضعیف در فضائل اعمال اختلاف نظر دارند، ولی هیچ یک از آنان اختلافی در ممنوعیت نقل حدیث دروغین را ندارند، وبدین علت علمایی همچون ابن الجوزی کتاب های خاصی را در رد احادیث دروغین نوشته اند، زیرا حدیث ضعیف احتمال این را دارد که صحیح باشد، ولی چون در صحت آن شک و تردید است به آن عمل نمی شود، همانطور که الله عزوجل می فرماید: «إِنَّ الظَّنَّ لَا یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئًا» (یونس:۳۶ ) (و در واقع، گمان در [وصول به‌] حقیقت هیچ سودى نمى‌رساند).

اما حدیث دروغین چنین وجهی را ندارد، زیرا یکی از راویان آن دروغگو می باشد که هیچ پروایی در دروغ نسبت دادن به رسول الله صلی الله علیه وسلم که ناقل وحی است ندارد، واین یکی از بزرگترین گناهان است، و بدون شک و تردید روایتش درست نیست، هرچند که راوی دروغگو شاید اصل روایتش صحیح باشد، ولی چون دروغگوست ما هیچ روایتی از او نمی پذیریم، و امام جوینی از پدرش تکفیر چنین کسانی که به خودشان جرأت دروغ بر رسول الله صلی الله علیه وسلم داده اند را نقل می کند، هرچند که امام جوینی خودش در این مسأله با پدر موافق نمی باشد! و علماء در گناه بودن نقل احادیث دروغ به مردم بدون بیان کردن دروغ بودنش اختلاف ندارند، مگر این که دروغ بودنش را پس از تحقیق و بررسی نداند!

(ن.ک: شرح نووی بر صحیح مسلم)، و رسول الله صلی الله علیه وسلم با نقل حدیث دروغین سخت برخورد کرده اند، که در این نوشته سخنی پیرامون این مطلب به میان آورده ام.

«عَنْ سَمُرَهَ بْنِ جُنْدَبٍ رضی الله عنه عَنْ النَّبِىَّ صلی الله علیه وسلم قَالَ: «مَنْ حَدَّثَ عَنِّى بِحَدِیثٍ یُرَى أَنَّهُ کَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْکَاذِبِینَ ». تخریج مسلم در (مقدمه، باب وجوب الروایه عن الثقات و ترک الکذابین، حدیث شماره ۱).

* ترجمه: از سَمُرَه بن جندب رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «کسی که سخنی از من نقل کند در حالی که گمان می برد آن حدیث دروغ است، پس آن ناقل خودش یکی از دروغ گویان می باشد ».

* توضیح: گویم: امام نووی / در منهاج شرح صحیح مسلم (۱/۱۲۳) می گوید: (حرکت کلمه‌ ی “یُری” با ضمه ‌ی روی حرف یاء و “کاذبِین” با کسره ‌ی زیر حرف باء و یا “کاذبَین” با فتحه‌ ی روی حرف باء است…، وبعضی از ائمه “یَری” را با فتحه‌ ی روی حرف یاء نیز خوانده‌اند).

اما “یَری” با فتحه ‌ی روی یاء به معنای علم و دانستن است، امام ابوالعباس قرطبی در کتاب المفهم (۱/۱۱۲) درباره‌ی معنای دیگر “یَری” می گوید: (احتمال دارد این کلمه در حدیث به معنای دیدن باشد، که گمان است، همان‌طور که گفته می شود: چنین می بینم یعنی چنین به نظرم می رسد، و بر اساس هر دو معنای این کلمه مقصود از مذمّت و بَد شماردن در حق کسی است که به طور عمدی و با علم یا بر اساس گمانش دروغ بگوید.

و اما “یُری” با ضمه ی روی یاء .. معنایش گمان است.و فرموده ی رسول الله صلی الله علیه وسلم «فَهُوَ أَحَدُ الْکَاذِبِینَ» این کلمه [یعنی کاذبِین] با کسره‌ی زیر باء بر اساس جمع روایت شده‌ایم که معنایش چنین است: «پس آن ناقل خودش یکی از دروغ گویان بر رسول الله صلی الله علیه وسلم می‌باشد»، کسانی که الله تعالی در حق آنان فرموده‌اند: «وَیَوْمَ الْقِیَامَهِ تَرَى الَّذِینَ کَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّهٌ» (الزمر:۶۰) « و در روز قیامت کسانی که بر الله دروغ می‌بندند را خواهی دید که روهایشان سیاه است»، زیرا دروغ بر رسول الله صلی الله علیه وسلم دروغ بر الله تعالی است. و این کلمه [یعنی کاذبَین] با فتحه‌ی روی باء بر اساس مثنی بودن نیز روایت شده ‌است و معنایش چنین می ‌باشد: کسی که حدیث را روایت کرده و ناقل از او، بر اساس گمانشان یا علم آنها به دروغ بودن آن، هر دو دروغ‌گو هستند، اوّلی برای آنچه روایت کرده و دیگری برای حمل آن دروغ با وجود علمش و یا گمانش نسبت به آن دروغ.

دلالت این حدیث نیز چنین است که ما بر حذر باشیم از اینکه روایتی را از رسول الله صلی الله علیه وسلم نقل کنیم مگر بعد از تحقیق درست بودن آن بر اساس علم یا گمان، و یا اینکه آن را نقل کنیم بر اساس بیان کردن دروغ بودن آن روایت؛ که این کار شامل این حدیث نمی باشد).

علمای اهل سنت در نقل احادیث فضایل اعمال که کمی ضعف در آن هست اختلاف دارند و صحیح این است که نقل احادیث ضعیف در فضایل اعمال درست نیست! زیرا ما به حد کافی احادیث صحیح داریم, و چه قدر از احادیث صحیح هستند که امروزه به آنها عمل نمی شود و ما باید آنها را زنده کنیم و اگر این احادیث ضعیف درست بود الله آنها را برای ما مثل احادیث صحیح حفظ می کرد. اما در نقل احادیث موضوع و دروغ در فضایل اعمال هیچ عالمی آن را اجازه نداده است و الله در قرآن چنین می فرماید: « أَلَمْ یُؤْخَذْ عَلَیْهِمْ مِیثَاقُ الْکِتَابِ أَنْ لَا یَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ » (الاعراف:۱۶۹) «مگر از آنان در کتاب (یعنی تورات) پیمان گرفته نشده است که از زبان الله جز آنچه که حق است نگویند »، در این آیه درست است که خطاب به یهود است ولی همان‌طور که الله آنان را سرزنش می کند ما هم اگر مثل آنان چنین کاری را انجام دهیم سرزنش شده هستیم. پس ما باید در نقل احادیث دقت و احتیاط کنیم و از استفاده کردن از روایتی که احتمال دروغ در آن باشد برحذر باشیم تا از جمله دروغ‌گویان به حساب نیاییم.

منبع: مجتمع دینی اهل سنت و جماعت بندرعباس

درباره ی دکتر صلاح الدین جوهری

همچنین ببینید

رهنمودهای ارتباطی در سنّت‌ اسلامی

نویسنده: صدیق قطبی در فرهنگ دیرپا و غنیّ اسلامی، رهنمودهای ارزشمند و شیوه‌آموزی در ضرورت …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *